Rozdzielność majątkową można ustanowić na dwa sposoby: dobrowolnie, w formie aktu notarialnego podpisanego przez oboje małżonków, albo na mocy orzeczenia sądu. Umowa notarialna, nazywana intercyzą, jest zwykle szybsza, lecz wymaga zgodnej woli stron.
Czym jest rozdzielność majątkowa?
Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i co do zasady sam nabywa składniki majątkowe na własny rachunek. Zastępuje ona ustawową wspólność majątkową, która powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, jeśli małżonkowie nie zawarli innej umowy.
Można ją ustanowić jeszcze przed ślubem albo w trakcie małżeństwa. Przed zawarciem małżeństwa umowę podpisują przyszli małżonkowie, a po ślubie – małżonkowie. Dostępne są dwie drogi: umowa majątkowa małżeńska zawarta u notariusza oraz rozdzielność ustanowiona przez sąd.
Intercyza a sądowa rozdzielność majątkowa
Oba rozwiązania prowadzą do ustanowienia rozdzielności, ale różnią się wymaganiami, przebiegiem i sytuacją, w której można z nich skorzystać:
| Cecha | Intercyza u notariusza | Sądowa rozdzielność |
|---|---|---|
| Zgoda małżonków | Wymagana zgoda obojga małżonków | Nie jest potrzebna zgoda drugiego małżonka |
| Tryb | Umowa w formie aktu notarialnego | Postępowanie sądowe wszczęte pozwem |
| Czas trwania | Zwykle krótki, zależny głównie od terminu u notariusza | Zwykle dłuższy, ponieważ sąd bada sprawę i stanowiska stron |
| Koszty | Taksa notarialna oraz należności związane z czynnością | Opłata sądowa i ewentualne koszty pełnomocnika |
| Kiedy stosować? | Gdy małżonkowie są zgodni co do ustanowienia rozdzielności | Gdy jeden z małżonków odmawia podpisania umowy albo istnieją ważne powody do ingerencji sądu |
Podstawą sądowej rozdzielności musi być ważny powód. Może nim być między innymi trwonienie majątku, poważne konflikty dotyczące finansów lub takie zarządzanie majątkiem przez jednego z małżonków, które zagraża interesom drugiego. O istnieniu ważnego powodu decyduje sąd na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Jak ustanowić rozdzielność majątkową u notariusza?
Jeżeli oboje małżonkowie są zgodni, procedura intercyzy przebiega według kilku podstawowych kroków:
- Uzgodnijcie decyzję – przed wizytą trzeba ustalić, że oboje małżonkowie chcą ustanowić rozdzielność majątkową.
- Przygotujcie dokumenty – zwykle potrzebne są dokumenty tożsamości oraz odpis aktu małżeństwa, jeśli umowa jest zawierana już po ślubie. Notariusz może poprosić także o dodatkowe dokumenty zależnie od sytuacji.
- Umówcie termin – podczas kontaktu z kancelarią warto od razu zapytać o wymagane dokumenty, wysokość opłat i możliwość przesłania danych potrzebnych do przygotowania aktu.
- Podpiszcie akt notarialny – oboje małżonkowie muszą stawić się u notariusza i złożyć podpisy. Sama umowa bez wymaganej formy aktu notarialnego nie ustanawia skutecznie rozdzielności majątkowej.
Umowa może zostać zawarta przed ślubem lub w czasie trwania małżeństwa. Jej treść może obejmować także inne ustroje majątkowe przewidziane w prawie, dlatego przy skomplikowanym majątku warto wcześniej omówić projekt z notariuszem albo prawnikiem.
Jakie są skutki rozdzielności majątkowej?
Po ustanowieniu rozdzielności małżonkowie co do zasady samodzielnie zarządzają własnymi składnikami majątku. Najważniejsze konsekwencje obejmują:
- Samodzielne zarządzanie majątkiem – każdy małżonek podejmuje decyzje dotyczące swojego majątku bez konieczności uzyskiwania zgody drugiej osoby, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z innych przepisów.
- Oddzielne nabywanie składników majątkowych – rzeczy i prawa nabyte po ustanowieniu rozdzielności co do zasady należą do małżonka, który je nabył.
- Rozdzielenie odpowiedzialności za zobowiązania – rozdzielność może ograniczać majątkowe skutki długów zaciąganych przez jednego małżonka, ale nie usuwa odpowiedzialności wynikającej z wcześniejszych zobowiązań ani z zasad dotyczących zgody na określone czynności.
- Brak zmian w dziedziczeniu i alimentach – sama rozdzielność nie pozbawia małżonków praw spadkowych i nie znosi obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci.
O czym pamiętać przed podpisaniem umowy?
Intercyza zawarta u notariusza nie działa wstecz. Umowa wywołuje skutki od chwili wskazanej zgodnie z prawem, co do zasady od jej zawarcia, i nie może samodzielnie przekształcić wcześniejszego majątku wspólnego w majątek osobisty. Rozliczenie składników zgromadzonych przed ustanowieniem rozdzielności może wymagać odrębnych czynności.
Jeżeli jeden z małżonków nie chce podpisać intercyzy, nie można zmusić go do zawarcia umowy. W takiej sytuacji pozostaje droga sądowa, ale sąd ustanowi rozdzielność tylko wtedy, gdy stwierdzi istnienie ważnych powodów. Przy dużym majątku, działalności gospodarczej, kredytach lub sporze między małżonkami analiza dokumentów przez prawnika może pomóc ocenić skutki konkretnego rozwiązania.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji z notariuszem lub prawnikiem, który może ocenić sytuację konkretnej osoby.
